آورده‌اند ، و چون ايشان را در دنيا به منزلت بازرگان بنهاد ، آنچه خير ايشان بود به مثابت ربح بنهاد ، و تن و جان ايشان به جاى سرمايه . چون كارى كردند كه تن و جان به هلاك دادند ، گفت : جان [ را ] ( 1 ) زيان كردند كه سرمايه است . وَضَلَّ عَنْهُمْ ما كانُوا يَفْتَرُونَ [ 175 - ر ] ، و گم شد از ايشان آن دروغ كه مىگفتند . در او دو قول گفتند ، يكى آن كه : [ اين ] ( 2 ) منفعت كه ايشان را در دروغ بودى فايت شد ، چنان كه در دنيا به دروغ منتفع بودندى كه در قيامت نباشد ، و قولى دگر آن كه : مراد به آنچه افترا كردند بتاناند ، يعنى گم شوند ( 3 ) از ايشان آن بتان كه ايشان را به دروغ خداى مىخواندند . قوله : * ( لا جَرَمَ ) * ، زجّاج گفت : « لا » نفى است ، آن را كه ايشان ظن بردند كه ايشان را سود خواهد داشتن از شفاعت اصنام . آنگه گفت : جرم اى كسب ذلك الفعل لهم الخسران . و بعضى دگر نحويان گفتند : معنى لا جرم ، لا بدّ و لا محاله ( 4 ) باشد ، و گفته‌اند : معنى لا جرم حقّا باشد . و اصل جرم ، قطع و كسب [ بود ] ( 5 ) ، من قول الشّاعر : و لقد طعنت ابا عيينة طعنة جرمت فزارة بعدها ان يغضبوا ( 6 ) اى كسبت ( 7 ) الطَّعنة لهم الغضب ، و قيل قطعتهم الى الغضب و ادّتهم اليه لا جرم ، اى لا كسب لهم فعلهم الخير . * ( أَنَّهُمْ فِي الآخِرَةِ هُمُ الأَخْسَرُونَ ) * ، يعنى لا جرم ايشان در قيامت زيان كارتر باشند از ديگران ، و « هم » ، روا بود كه فصل بود و روا باشد كه مبتداى دوم باشد . * ( إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ ) * ، گفت : آنان كه ايمان آرند و عمل صالح كنند ، * ( وَأَخْبَتُوا ) * ( 8 ) ، اى خشعوا و خضعوا ، و خشوع و خضوع [ و ] ( 9 ) تواضع كنندها ( 10 )

--> ( 1 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخهء - مل ، افزوده شد . ( 2 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخهء آو ، و ديگر نسخه بدلها ، افزوده شد . ( 3 ) . آو ، آج ، بم ، لب ، آز : شدند . ( 4 ) . آج ، آز : لا محال . ( 5 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخهء مل ، افزوده شد . ( 6 ) . آو ، آج ، بم ، لب ، آز : تغضبوا . ( 7 ) . اساس : كسب ، به قياس با نسخهء آو ، تصحيح شد . ( 8 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مل و مج الى ربّهم . ( 9 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخهء آو ، افزوده شد . ( 10 ) . آو : وا ، آج ، بم ، لب ، آز : با ، مج : را .